Bölüm+6

“ATTRIBUTES OF INNOVATIONS AND THEIR RATE OF ADOPTION” ”YENİLİKLERİN ÖZELLİKLERİ VE BENİMSENME SÜRECİ” Bazı yenilikler vardır ki yayılma sürecinin hemen başından itibaren kullanılmaya başlanır ve çok kısa zamanda çok yüksek bir kabul oranına ulaşır, internetin Amerika’da yetişkinler arasında 1989-2002 yılları aralığında % 71 oranında yaygınlaşması gibi.Aynı dönemde ortaya çıkmış bir başka yenilik ise % 20’nin altında kalabilmektedir. Benimseme oranı yeniliğin sosyal sistem üyeleri tarafından benimsenmesinin göreceli hızıdır.Genellikle bir yıl gibi tanımlanmış bir süre içinde yeniliği kabul edenlerin sayısal değeridir. Yeniliklerin benimsenmesi sürecinde benimsenmeyi % 49’la 87 oranında etkileyen beş özellik vardır.Bunlar;göreceli avantaj,uyumluluk,karmaşıklık,denenebilirlik ve gözlemlenebilirlik’tir. Bu özelliklerin yanı sıra diğer bazı değişkenler de değişimin benimsenme sürecini etkiler. Bunlar:1-Yenilik kararının türü,2-Yenilik karar sürecinin değişik aşamalarında yeniliğin yayıldığı iletişim kanallarının yapısı,3-Yeniliğin yayıldığı sosyal sistemin yapısı,4-Değişim ajanlarının yeniliği yayılmasında verdiği promosyon destekleri. Bireylerin kendi insiyatifleri ile benimseme kararı aldıkları yenilikler organizasyonlar tarafından kabul edilenlere göre daha hızlı yayılmaktadır. Benimsemenin karar sürecine katılan insan sayısı arttıkça süreç yavaşlamaktadır. Tablo:6.1 YENİLİKLERİN BENİMSENME SÜRECİNİN ETKİLERİ __Benimsenme sürecini belirleyen__ __Açıklanan bağımlı değişken__ __ etkenler __ I-Yeniliklerin bilinen özellikleri Göreceli avantaj YENİLİKLERİN BENİMSENME ORANI II-Yenilik kararının türü III-İletişim Kanalları IV-Sosyal Sistemin yapısı V-Değişim Ajanlarının verdiği promosyon desteği Bu beş faktör bilim adamlarının eşit derecede ilgisini çekmemiştir.Çok az sayıda yayılım araştırması tablo 6.1 de yer alan bu değişkenlerin hangi ölçülerde etki yaptıklarının belirlenmesi için yapılmıştır. Bu bölümde işte bu değişkenleri ve etkilerini ele alacağız. Evrensel anlamda yeniliklerin yayılma sürecini ve etkenlerini anlayabilmek için standart sınıflandırmalar yapmak zorundayız.A olayındaki yayılımın B’den daha çok C’ye benzediğini ifade edebilmek için böyle bir çalışmaya ihtiyacımız var.O halde nasıl sınıflandırma yapacağız.Son elli yıldır araştırmalarda yeniliklerin özellikleri bu anlamda kullanılmaktadır.Bu özellikler deneysel olarak birbirine bağlı olsa da kavramsal olarak farklıdır. YENİLİKLERİN ÖZELLİKLERİNİ ÖLÇMEK Yeniliklerin özelliklerinin ve benimseme sürecinin ölçülmesi ile ilgili ilk çalışmalar önce çiftçilerle daha sonra da eğitim alanında okullarda yapılmıştır.Bu çalışmalarda Likert tipi faktör analizi yapan ölçekler kullanılmıştır.1991 yılında Gary C Moore ve İzak Benbasat 15 ölçekli bir metot geliştirmişler ve bu ölçüm metodu daha sonra çok farklı yayılımlarda kullanılmış ve geçerli sonuçlar elde edildiği görülmüştür. BENİMSEYEN BİRİM OLARAK ORGANİZASYONLAR Yenilikler ve yeniliklerin kabul süreci ile ilgili araştırmalar çoğunlukla birey merkezli olarak yapılmaktadır.Ancak topluluk,cemaat ve organizasyonlarla da bu araştırmalar yapılabilir. Godman 1992 yılında Ulusal bir organizasyon tarafından yapılan Sağlıklı Bebekler adlı bir kampanyayı incelemiştir.Bu kampanyada organizasyonun taşra birimlerinden 127 yönetici ile kampanya başlama tarihinden 6 ay sonra çalışmalar yapmıştır. Keza yine Pittsburg ve Pennnsylvenia’da 127 yerel belediye ile 8 yeni bilgisayar modeli hakkında bir çalışma yapılmıştır.Bu çalışmaların dikkat çekici yanı her iki konuda da klasik beş özelliğin yanı sıra diğer pek çok özelliklerin de araştırılmasıdır.Örneğin belediyelerle yapılan çalışmada 8 değişik bilgisayarın 25 özelliği araştırılmıştır.Çıkan sonuç,25 özellik yeniliğin benimsenmesi sürecinde olan etkileri % 27 oranında açıklayabilmiştir.Klasik ve standartlaşmış beş özellik ise bu faktörleri % 26 oranında aydınlatabilmiştir ki arada çok küçük bir fark vardır.Buradan şu çıkarılabilir.Temel olarak 5 özellik yeniliklerin benimsenmesi sürecinde olan etkileri genel olarak açıklayabilecek düzeydedir.Ancak her yeniliğin bir birinden farklı olduğu ve bunların da ölçülmesinin de gerekli olduğu da akıldan çıkarılmamalıdır. İLERİ KESTİRİM ÖN KESTİRİME KARŞI Yeniliklerin benimsenmesi sürecinde özelliklerle ilgili genellemeler geçmişte elde ettiğimiz tecrübelerin sonucunda ortaya çıkmıştır.Peki bu genellemeler gelecekte yayılacak yeniliklerin benimsenmesi sürecinde kullanılamaz mı?İleriye yönelik bu araştırmalar “kabul edilebilirlik” özelliği olarak tanımlanır ve gelecekte yapılacak çalışmalarda yeniliğin daha çabuk benimsenmesini kolaylaştırması beklenir. Göreceli avantaj yeniliğin halen kullanılmakta olandan ne kadar avantajlı olduğunun anlaşılma derecesidir.Bu avantajın derecesi ekonomik karlılık,sosyal prestiji devam ettirme ve diğer şeylerle açıklanabilir.Yeniliğin yapısı benimseyenler açısından ne tür göreceli avantajların önemli olduğunu belirler. EKONOMİK BELİRLEYİCİLER VE BENİMSENMENİN ORANI Yeniliğin başlangıç fiyatı benimsenme derecesinde belirleyici olabilir.Örneğin 1990’larda çıkan Palm Pilot bilgisayarların başlangıç fiyatı birkaç yüz dolar düzeyindeydi.Yeteneklerine oranla kelepir fiyat kabul ediliyordu ve satın alanların çoğu ağızdan ağza haberleşme yoluyla bilgi sahibi olmuştu.Bazen bir yeniliğin yayılması sırasında fiyatın düşmesi de o yeniliğin yayılmasında önemli bir etken olabilir.VCR örnek olarak verilirse ilk çıktığı dönemlerde 1200 $ olan fiyatı son zamanlarda 50 dolara kadar geriledi.Benimsenme ve teknolojinin ilerlemesi sayesinde yayılım fazla oldu. YENİLİĞİN STATÜ BOYUTU Gabriel Tarde’ın da belirttiği gibi başkalarının yenilik fikirlerini taklit etmenin statü ile ilgisi vardır ve pek çok insan sosyal statü kazanmak amacıyla yenilikleri benimser. Moda konusunda olduğu gibi yeniliklerin insanlara kazandırdığı fayda ancak sosyal statüdür.Gerçekte bu yenilik pek çokları tarafından takip edileceği için eskir ve erken benimseyenler yeni yenilikler peşine düşer.Bu bir döngü haline gelir ve moda kavramı da bu şekilde çalışır.Hızla yayılan yenilikler çok kısa zamanda söner.Sürekli yeni arayışlar ortaya çıkar.Kıyafetler bunun tek örneği değildir.Otomobiller ve saç modelleri de aynı düşünce çizgisinde incelenebilir. Tarımdan dikkat çekici bir örnekte bir zamanlar Amerikalı çiftçilerin çiftliklerinde çelik kuşaklı,asker mavisi tahıl siloları yapmalarıdır.Maliyeti yüksek olan bu silolar bir prestij unsuru olarak kabul ediliyordu ve gerçek ihtiyacın çok üzerinde bir kapasite ile yapılıyordu.Hatta bazı yerlerde hiç ihtiyaç olmamasına rağmen ikincisi dikiliyordu. Yenilikleri kabul eden kişilerin bazılarında statü arayışları diğerlerinden farklıdır.Örneğin erken benimseyenler,geç benimseyenlere göre daha statü düşkünüdürler.Fakat araştırmalarda bu durumu gerçekte önemsemiyorlarmış gibi bir tavır takınırlar. AŞIRI BENİMSEME Her yenilik kişilere asgari düzeyde bir ekonomik avantaj veya sosyal statü sağlar ancak bir de uzmanları tarafından tanımlanan bir grubun davranışı vardır ki buna aşırı benimseme diyoruz.Bu kişiler yeniliğin boyutunu,ne işe yaradığını,yararlarını veya kendilerine uygunluğunu,sosyal statülerine katkısını anlamadan her türlü yeniliğe balıklama atlarlar.Bunlara bir önceki başlıkta anlattığımız kapasitenin üzerinde silo inşa ettiren çiftçiler,sadece yazı yazmakta kullanacak olmasına rağmen yüksek hızlı ve donanımlı bilgisayar alanlar ve hiç kullanmayacağı bir aleti alanlar gösterilebilir. GÖRECELİ AVANTAJ VE BENİMSEME ORANI Bu kitapta anlatılmaya çalışıldığı gibi yeniliklerin yayılması süreci belirsizliklerin azaltılması sürecidir.Kişiler ve organizasyonlar yenilik karar sürecinden geçerler.Buradaki amaç yeniliğin göreceli avantajlarını öğrenmekle ilgili bilgi eksikliğidir.Potansiyel benimseyiciler yeniliğin var olandan farklılığını öğrenmek isterler.Bu nedenle göreceli avantaj verilecek mesajlarda önemli bir ağırlığa sahiptir. Yayılım araştırmacıları yeniliğin benimsenmesinde göreceli avantajın en önemli gösterge olduğunda birleşmişlerdir.Göreceli avantaj, yeniliğin benimsenmesinden elde edilecek faydadır.Bu çoğu zaman ekonomik karlılık,düşük maliyet,rahatsızlıkta azalma,sosyal prestij,zaman ve enerji tasarrufu ve ödüle çabuk kavuşmadır.Gelecek başlıkta ele alacağımız önleyici yeniliklerin neden düşük düzeyde benimsendiğinin açıklaması da burada yatmaktadır.Sigarayı bırakmak,emniyet kemeri takmak gibi yenilikler sonuçlarını uzun dönemlerde gösterdiği için benimsenmeleri de o kadar uzun zaman tutmaktadır. ÖNLEYİCİ YENİLİKLER Bazı yenilik türleri vardır ki benimsenmesi uzun süre alır,çünkü faydalarının ortaya çıkması uzun zamana yayılır .Önleyici yenilik dediğimiz kavram gelecekte ortaya çıkabilecek sakıncaları ortadan kaldırmak için bu gün ortaya attığımız düşüncelerdir.Bazı yeniliklerin faydaları kısa zamanda alınabilir.Çok klasik örnek olan Hibrid Mısır tohumu ekimini ele alalım.Burada çiftçiler sonucu çok kısa zamanda, % 20 verim artışı olarak aldılar.Bir de AIDS’ten kaçınmak için daha sağlıklı seks ile ilgili bir yeniliği ele alalım.Bunu uygulamak gelecekte büyük bir riski ortadan kaldıracaktır.Fakat ödül çok ileridedir ve hastalığa yakalanmak gibi bir kesinlikte yoktur.Bu konuda en önemli örnek Amerika Birleşik Devletlerinde emniyet kemeri kullanımının yaygınlaşma sürecidir.Her yıl trafik kazalarında ölen 30 bin sürücünün % 60’ı emniyet kemeri kullanmamaktadır.Kitabın yazıldığı tarihte bu oran Amerika’da en üst düzeyde iken gelişmiş ülkeler içinde en düşük seviyededir. Kullanmayanlar çoğu kez elbiselerini kırıştırdığını,bağlamanın zor olduğunu,bağlayıp bağlamamaya kendilerinin karar verebileceğini söylemektedir.Burada kaza ve ölümün kendi başlarına gelmeyeceği düşüncesi yaygındır. Buna karşılık başarılı olmuş kampanyalarda vardır.Stanford Kalp Hastalıkları engelleme programı risk grubundaki insanların seçilmesi,başarılı ve sürekli basın desteği ile insanlara sigara ,alkol bırakma,tuz,şekeri azaltma,aerobik ve yürüyüş,sağlıklı beslenme konusunda etki yapılması ile başarılı olmuştur. ÖDÜLLERİN ETKİLERİ Değişim ajanlarının çoğu yeniliklerin benimsenme sürecini hızlandırmak için ödül veya primi kullanırlar.Ödülün temel amacı benimseyenler için göreceli faydayı arttırmaktır.Ödüller doğrudan nakit olabileceği gibi benimseme sürecinde davranış değişikliğini hızlandıracak, cesaret arttırıcı , kişiye veya organizasyona verilen şeylerdir.Ödüller tarımda,sağlıkta,ilaç kullanımında,aile planlamasında yeniliklerin yayılımını hızlandırmak için kullanılabilir. Ödüller çok çeşitli şekillerde olabilir. 1-Benimseyiciye karşı yayıcı ödülleri 2-Bireye karşı sistem ödülleri 3-Pozitife karşı negatif ödüller 4-Parasala karşı parasal olmayan ödüller 5-Hemen verilene karşı sonradan verilen ödüller. Yeniliklerin yayılması sırasında teşvik edici davranış değiştirme unsuru olarak bunlar kullanılabilir. Bir başka ödül de denemeyi teşvik amacı ile ürünlerin ücretsiz numunelerinin dağıtılmasıdır. Genellikle ticari ürünler üreten firmalar bunu kullanırlar.Bazı kampanyalarda başarı oranı % 20’e ulaştığı zaman ödülden vazgeçilebilir.Güneş enerjisinden faydalanmak için çatılara sistem yerleştirenlere verilen destek önce azaltılmış sonra da maliyetin yüksek olması nedeni ile tamamen kaldırılmıştır. Ödül vererek yeniliklerin yayılmasını sağlama düşüncesi etik açıdan ne kadar doğrudur konusu tartışılmaktadır.Ayrıca verilen ödülün benimseme oranı,süreklilik açısından etkisi deneysel araştırmalarla ortaya çıkarılmalıdır. BENİMSEMENİN DİKTE EDİLMESİ Ödül, üst düzey bir yapının,hükümet,topluluk veya ticari firma gibi,bireylerin davranış değişikliklerini sağlamak için kullandığı yöntemlerden biridir.Bazen hükümet veya yönetim tarafından yapılması istenen değişiklikler bireyler tarafından ilgiyle karşılanmayabilir.Aile planlaması konusunda olduğu gibi.Yönetimler gelecekte iş, sağlık ve sosyal güvenlik ihtiyaçlarını dikkate alarak vatandaşlarının aile planlamasına katılmalarını ve daha az sayıda çocuk yapmalarını isteyebilir. Kişiler ise soy ağacını sürdürmek,erkek çocuk sahibi olmak veya ucuz iş gücü gibi nedenlerle aynı fikirde olmayabilir.Bu gibi durumlarda yeniliklerin benimsenmesi ve uygulanması konusunda baskıcı bir tavır sergilenebilir. Bu konuda verilebilecek ilk örnek Çin’dir. Yaklaşık 1.3 milyar nüfusuyla dünyanın en kalabalık ülkesi Çin’de yıllardır tek çocuk politikası uygulanmaktadır.İlk çocuktan sonra aileler kısırlaştırmaya teşvik edilmekte,istenmeyen ikinci gebelik durumunda kadınlar çocuğu aldırmaya zorlanmaktadır.Bu şekilde nüfus hızı artış oranında büyük bir düşüş sağlanmıştır. İkinci örnekte ise, çevresel faktörler nedeni ile Los Angeles’te yeni yol yapılmamaktadır.100 kişiden fazla insan çalıştıran işyerlerine servis zorunluluğu getirilmiş,park ücretleri arttırılmıştır.Diğer başka Amerikan eyaletlerinde resmi olarak elektrikle çalışan araçların kullanımı teşvik edilmektedir. Uyumluluk ,var olan değerlere,geçmiş deneyimlere,potansiyel benimseyicilerin ihtiyaçlarına bağlı olarak yeniliğin algılanma biçimidir.Fikir daha fazla uyumluysa belirsizlik azdır ve benimseyicinin durumuna daha yakındır.Yenilik 1-sosyo- kültürel değer ve inançlara,2-daha önce kabul edilmiş fikirlere ve /veya 3-yeniliğe benimseyicinin ihtiyacına göre uyumlu veya uyumsuzdur. DEĞER VE İNANÇLARLA UYUMLULUK Yeniliğin kültürel değerlere uyumsuzluğu benimsenmesini engeller.Hindistan’da hala sol elle yemek kültürel olarak kirli olarak algılanmaktadır.Hijyenin olmadığı geçmiş dönemlerden kalan bu inanç şehirlerde kuvvetli olarak devam etmektedir.Bu inancı değiştirmek için milyonlarca Hintlinin ikna edilmesi gerekmektedir. Bir başka örnek ise pirinç konusunda Asya’da yaşanmıştır.Üreticilere üç katı verim sağlayan yeni bir pirinç türü tanıtılmıştır.Verim artmış ancak bir şey unutulmuştur.Geleneksel ağız tadı. Üreticiler yeni pirinci ekmiş ve satmıştır ancak sofralarında tüketmemiştir.Kendilerine yetecek kadar üretmeye devam etmiştir.Zaman gelmiş yeni ürünün fiyatı eskisinin altına düşmüştür.Ancak kırk yıl sonra tat algısı değiştirildiğinde eski ürün ekilmekten vazgeçilmiştir. DAHA ÖNCE KABUL EDİLMİŞ FİKİRLERE UYGUNLUK Yenilik kültürel değerler kadar geçmişte kabul edilen fikirlere de uygun olabilir.Yeniliğin geçmiş fikirlere uygunluğu benimsenme hızını arttırabilir veya yavaşlatabilir.Eski fikirler zihni yapının temel taşıdır ve yenilikleri algılama ve değerlendirmenin ölçütüdür.Eski bilgiler yenileri değerlendirmek için bir standart oluşturur,belirsizliği azaltır.Yenilik olumsuzluğu denilen kavram ilk yeniliğin benimsenmemesi halinde sonrasındakilerin de başarısız olacağı saptamasıdır. İHTİYAÇLARA UYGUNLUK Yeniliğin uygunluğunun bir ölçüsü de hissedilen ihtiyaçları karşılama derecesidir.Değişim ajanları öncelikle müşterilerinin ihtiyaçlarını belirler ve yeniliğin bu ihtiyaçları karşılamasını sağlar.Potansiyel benimseyiciler yenilik ve neticelerini görene kadar bu yeniliğe ihtiyaçları olduğunu hissetmeyebilirler.Değişim ajanlarının görevi bu ihtiyacı hissettirmektir.Yenilik, beklentileri ve ihtiyaçları ne kadar karşılarsa o kadar hızlı yayılır. UYGUNLUK VE BENİMSEME ORANI Genelleme:Yeniliğin uygunluğu,sosyal sistemin üyeleri tarafından algılandığı şekliyle,benimsenme oranı ile olumlu orantılıdır. TEKNOLOJİ DEMETİ Yenilikler çoğu zaman bireyler tarafından tekil olarak algılanmazlar.Bunun yerine genellikle bir çoğunun bir arada olduğu bir demet olarak algılanır.Bir yeniliğin kabulü diğerlerinin benimsenmesini tetikler ve çoğunlukla aralarında bir bağ vardır.Bir yeniliğin kesin bir sınırı yoktur.Olası ortalama alıcıların gözünde birisi diğerine yakın gözükür.Değişim ajanları bu nedenle yenilikleri tek olarak sunmak yerine bir demet olarak sunmayı tercih ederler.Bunun örneği bir tarımsal yeniliğin,örneğin yeni bir pirinç tohumunun,kimyasal gübre,tarımsal ilaçlarla birlikte pazarlanmasıdır.Çamaşır makinesinin kurutma makinesi ile birlikte sunulması bir başka örnektir. YENİLİĞİN ADLANDIRILMASI Yeniliğe verilen isim onun algılanmasını dolayısıyla benimsenme oranını etkiler.Geçmişte yapılan bazı hatalar bu konuya iyi örnekler oluşturmaktadır.Amerikan otomobili Nova İspanyolca da gitmez anlamı taşıdığı için ilgi çekmemiştir.Kelimeler algılamayı şekillendirir.Bazen yeniliklerde teknik adların konulması onların anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. YENİLİĞİN KONUMLANDIRILMASI Konumlandırma konusunda genel kanı kişinin, yeni bir yeniliğe o yeniliğe benzer yeniliklere nasıl yaklaşıyorsa aynı şekilde yaklaşacağıdır.Bu sosyal pazarlama ve Pazar araştırmalarından elde edilmiş bir sonuçtur. UYGUNLUK ARAŞTIRMALARI Konumlandırma araştırmalarının özel bir çeşidi olan uygunluk araştırmaları,ne tür bir yeniliğin ortaya çıkarılması gerektiği konusunda araştırma ve geliştirme çalışmalarına yön gösteriri.Uygunluk araştırmalarında eğer A tipi yerine B tipi yenilikler tercih ediliyorsa ARGE araştırmaları o yöne kaydırılır. Buna örnek 1970’li yıllarda Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılan özel bir çalışmadır.Gelişmekte olan ülkelerde doğum kontrolü için yapılan çalışmalarda çok sayıda problem ortaya çıkmıştı.Uzmanlar bu ülkelerde ne tür bir hamileliği önleyici yöntemin tercih edildiğini araştırdılar.Bu araştırma sonuçlarına göre benimsenmesi kolay doğum kontrol tekniği geliştirdiler. DOĞAL BİLGİ SİSTEMLERİ Kırsal Filipin’de bir sağlık uzmanı yerli halka doğum kontrol haplarının kullanımını çok basit fakat etkili bir şekilde anlatmıştı.Köylüler iping iping ağacının tohumunu yiyen tavukların yumurtayı kestiklerini biliyordu.O da bu bilgiden yola çıkarak doğum kontrol haplarının üremeyi durduracağını anlattı ve başarılı oldu.Burada geçmiş deneyimlerden ve benzerlikten faydalandı. Bireyler yenilikleri geçmiş deneyimlerine ve benzer kullanımlarına göre değerlendirirler ve benimseme kararı alırlar.Bir yenilikten önce aynı amaca hizmet eden mutlaka başka bir uygulama vardır.Değişim ajanları çoğu zaman,yeniliğin koşulsuz olarak kabul edileceği gibi bir düşünceye sahiptir.Eski uygulama yokmuş gibi davranılır ve hiç dikkate alınmaz.Yeniliklerin yayılmasını engelleyen en büyük yanlışlıkta buradan kaynaklanmaktadır.Profesyonel değişim ajanları geleneksel uygulamaları yapanları şarlatan olarak görür.Ancak unutulmamalıdır ki bu gün kullandığımız pek çok şey geçmişten gelmedir.İlaçlar bitkilerden yapılmaktadır.AIDS’ ten korunmak için bu gün doğal bitkilere dönülmekte ve alternatif tedavi ve korunma yolları eski,doğal yöntemlerde aranmaktadır. Karmaşıklık yeniliğin göreceli olarak anlaşılması ve kullanılması zor olarak algılanması durumudur. Herhangi bir yeni düşünce zorluk-basitlik ekseninde sınıflandırılabilir.Bazı yenilikler muhtemel benimseyiciler açık ve net iken diğerleri öyle değildir. Genelleme:Yeniliğin karmaşıklığı,sosyal sistemin üyeleri tarafından algılandığı şekliyle,benimsenme oranı ile olumsuz orantılıdır. Bazı yeniliklerde karmaşıklık benimsenmeyi engelleyen en önemli faktörlerden biridir.Bunun örneği ev tipi bilgisayarların 1980 yılında Amerika’da tanıtılması dönemidir.Başlangıçta hobiciler,mühendisler,teknik konulara hakim kişiler tarafından kullanılmıştır.Sıradan vatandaşlar tarafından kullanımı çok zor bulunmuştur.İnsanlar bağlantıları yapmakta, kullanmakta ciddi sıkıntılar çekmiş,satıcıların teknik terimlerle dolu açıklamalarından fayda bulamamış ve hatta bilgisayar kulüpleri kurmuşlardır.Bu dönemde yayılımda çok yavaş olmuştur.Daha sonraları yeni teknolojik gelişmelerle kullanım kolaylaşmış ve yayılım artmıştır.2002 yılına gelindiğinde yayılım % 50 noktasına gelmiştir. Bireysel olarak yeniliğin denenebilmesi o yeniliğin kabul edilmesini kolaylaştırmaktadır. Genelleme:Yeniliğin denenebilirliği ,sosyal sistemin üyeleri tarafından algılandığı şekliyle,benimsenme oranı ile olumlu orantılıdır. Gözlemlenebilirlik, yeniliğin sonuçlarının başkaları tarafından ne kadar anlaşılabildiğidir. Bazı fikirler kolay gözlemlenebilir ve başkalarına aktarılır,diğerleri ise o kadar kolay değildir. Genelleme:Yeniliğin gözlemlenebilirliği,sosyal sistemin üyeleri tarafından algılandığı şekliyle,benimsenme oranı ile olumlu orantılıdır. Geçmiş bölümlerde ele aldığımız yeniliklerin çoğunluğu teknolojiktir.Teknolojinin de iki boyutu vardır.1-Donanım,2-Yazılım.Yazılım kısmı genellikle fiziksel olarak gözlemlenemediği için donanıma oranla daha yavaş gelişmiş ve yayılmıştır.
 * GİRİŞ **
 * BENİMSEME ORANI **
 * 1)  Uyumluluk
 * 2)  Karmaşıklık
 * 3)  Denenebilirlik,
 * 4)  Gözlemlenebilirlik
 * 1)  istemli
 * 2)  ortaklaşa
 * 3)  Otorite
 * YENİLİKLERİN ÖZELLİKLERİ HAKKINDA ARAŞTIRMALAR **
 * GÖRECELİ AVANTAJ **
 * UYUMLULUK **
 * KARMAŞIKLIK **
 * DENENEBİLİRLİK **
 * GÖZLEMLENEBİLİRLİK **