Bölüm+11

BÖLÜM 11- YENİLİKLERİN SONUÇLARI GİRİŞ Yeniliklerin kabulünden ve reddinden dolayı bireysel veya sosyal sistemde meydana gelen değişikliklere “sonuçlar” diyoruz.Keşif ve yayılım yeniliğin benimsenmesiyle ortaya çıkan sonuç için araç olmaktan öte bir şey değildir.Sonuçlar çok önemli olmasına rağmen araştırmacılardan yeterli ilgiyi görememişlerdir.Sonuçlar için ortaya çıkan veriler genellikle örnek olay çalışmaları sonucunda elde edilmişlerdir ve genellenebilir düzeyde değildir.Burada bir genelleme çalışması yapacağız ancak bu sonuçların nerede ve ne zaman elde edildiği hakkında tam bilgi sahibi olamamamız uzun dönemde yayılım sürecinin önemli belirsizliklerinden biridir. Değişim ajanları genellikle sonuçlara çok az önem verirler.Çoğunlukla verilen yeniliğin benimsenmesinin, benimseyenler açısından çok verimli ve faydalı olduğunu varsayarlar.Bu da yenilik sonrası yayılım sorunlarının başında gelir.Değişim ajanları sundukları yeniliklerin ortaya çıkardığı sonuçların farkında olmalıdır.Müşterilerine yeniliği tanıtmadan önce yenilikle ortaya çıkacak olumlu ve olumsuz sonuçları kestirmek zorundadır.Fakat bu nadiren böyledir ve çoğunlukla da sonuçlar hakkında bilgi yoktur. Geçmiş yayılım çalışmalarında çoğunlukla “Benimsemeyi etkileyen etkenler nelerdir?” sorusu sorulmuştur ancak asıl sorulması gereken soru “Yenilikleri benimsemeye etki yapan etkenler nelerdir?” olmalıdır.Geçmişte yapılan araştırma çalışmaları yenilik ve karar alma sürecini incelemiş fakat sonuçlar hakkında neredeyse çalışma yapılmamış ve orada kalınmıştır.Sonuçlar hakkında neden bu kadar az çalışma yapılmıştır? 1-Yeniliğin tanıtmak durumunda bulunan değişim ajanları sonuçların önemini hiçbir zaman önemsememiş ve her zaman olumlu olacağı fikriyle hareket etmiştir. 2-Var olan araştırma teknikleri yenilikçilik için uygun olabilir ancak yeniliklerin ortaya çıkardığı sonuçları incelemek için yeterli değildir.Genellikle yeniliklerin sonuçlarını ortaya çıkarmak için uzun bir zamana ihtiyaç vardır.Bir kaç ek araştırma ve 100 yeni kişiyle yapılacak görüşme ve ek birkaç çalışma ile anlaşılabilecek kadar basit değildir.Örneğin Finlandiya’da kar motosikletlerinin Lapp toplumunda geyik yetiştiriciliği üzerine etkilerinin sonuçlarını almak için araştırmacıların yıllarını harcamaları gerekmiştir. 3-Sonuçları ölçmek zordur.Yeniliği benimseyen bireyler çoğunlukla yeniliğin hayatlarını ne kadar değiştirdiğinin farkında değildir ve onlara dayalı veriler bizi doğru sonuçlara götürmez. Sonuçlar çoğunlukla kaçınılmaz olarak değerlere ve diğer faktörlere bağlı olarak öznel olmak durumundadır.Araştırmacı başka bir kültürde meydana gelen değişimleri ve sonuçlarını değerlendirmede yetersiz kalabilir.**Kültürel görecelik** kavramına göre her kültür kendi ortamında ve kendi şartlarıyla değerlendirilmelidir.Her kültür kendi insanlarına uygun norm kalıpları,inanç,değer ve davranışlar çerçevesinde hareket eder. Örneğin Hindistan’a gelen yabancılar açlığın ve yoksulluğun olduğu bir ortamda ortalıkta serbestçe gezen milyonlarca ineğin neden bir kaynak olarak kullanılmadığı sorusunu sorarlar.Hindu dininde ineklerin kutsal kabul edilmesi kültürel saçmalığın çok daha ötesindedir.Kültürel görecelik sonuçların ölçülmesinde problemleri ortaya çıkarır.Dış ortamdan getirilen bir yenilik o yeniliğin ortaya çıktığı toplumun değerleri ile şekillenmiştir..Sonuçlarda o kültürün bağları ve çerçevesi içinde değerlendirilmelidir. Sonuçların ölçülmesinde bir başka sorunlu noktada yeniliğin ortaya çıkardığı sonuçların tek başına ölçülmesinin zor olmasıdır.Örneğin mısır tarlalarında yapılan bir ilaçlamanın etkisi bir çok diğer etkenden dolayı tek başına ölçülemez.Belki hava şartları, sıcaklık,sel,volkan patlaması gibi etkenlerde sonucu etkilemiştir.Sonuçlar sadece yeniliğin uygulanmasından dolayı ortaya çıkan değişiklikler olmalı ve bunlar da ölçülebilir olmalıdır. Yeniliklerin sonuçlarının sınıflandırılmasında bir önemli adım da sınıflandırma bilimine uygun olarak değerlendirilmesidir.Sonuçlar bir çok şekil alabilir ve farklı biçimlerde açıklanabilir.Bu açıdan bakınca yeniliklerin üç boyutunu ele almak faydalıdır. 1-İstenene karşı istenmeyen 2-Doğrudan’a karşı doğrudan olmayan 3-Beklenene karşı beklenmeyen sonuçlar. İstenen sonuçlar yeniliğin bireyler ve sosyal sistem için işlevsel sonuçlarıdır.İstenmeyen sonuçlar yeniliğin bireyler veya sosyal sistem için işlevsel olmayan sonuçlarıdır.Sonuçların istenen veya istenmeyen olmasını belirleyen yeniliğin benimseyeni nasıl etkilediğidir.Bazı yenilikler benimseyenleri dışındaki insanlar açısından da bir takım sonuçlar doğurur.Örneğin bir yeniliğin benimsenmesi sonucunda benimseyenler açısından bir yarar ortaya çıkar ve yenilik sonuç olarak benimseyen ve reddedenler arasındaki ekonomik gelir düzeyi farklılığını arttırır.Sistemde bulunan herkes ister benimseyen isterse reddeden olsun yeniliğin sonuçları ile karşı karşıya gelir.Örneğin internet böyle bir yeniliktir.Benimseyenleri ve reddedenleri digital ayrım (digital divide) ile ayırır. Bazı yeniliklerde tüm toplumda istenmeyen sonuçlar ortaya çıkarır.Örneğin Finlandiya’ da kar motosikleti geyik üretim kültürünü tamamen etkilemiştir.Lapp toplumunda gelir farklılığı olabildiğince artmıştır. Bazı yeniliklerde sistem için işlevseldir ancak bazı bireyler açısından işlevsel değildir.Yeşil devrim diye adlandırılan buğday ve pirinç üretiminde Hindistan da yaşanan gelişmeler bunun örneğidir.Bu sayede rekolte artmış,ürün fiyatları düşmüş,şehre göç azalmış ve beslenme sorunu oldukça azaltılmıştır. Yenilikler sonucunda toplum içinde bazı bireyler lehine diğerlerinin aleyhine karlı sonuçlar ortaya çıkabilir.Tutucuların yenilikleri benimseye zorlandıkları dönemde erken benimseyenler bu işten karlı çıkmış olabilirler.Beklenmedik karlar yeni bir düşüncenin ilk benimseyenleri için ortaya çıkan özel avantajlardır.Beklenmedik karlar kadar bazen beklenmedik zararlar da ortaya çıkabilir.Örneğin küçük cep boyu hesap makineleri ilk ortaya çıktığında 200 dolardı.Üstelik sadece basit matematik işlemlerini yapabiliyordu.Çok hızlı bir gelişim oldu.Teknoloji çok kısa zamanda ilerledi,fiyatlar beş dolara kadar düştü.İlk benimseyenler az fonksiyonlu cihazı çok yüksek fiyatla alırken tutucular son modeli 5 dolara aldı.Burada beklenmeyen kar tutucular açısından ortaya çıkmış,erken benimseyenler ise beklenmeyen zarara uğramıştır. Genellikle yenilikler zenginleri daha zengin,fakirleri daha fakir yapar ve gelir dağılımındaki adaletsizliği arttırır. Çoğu yenilik hem istenen hem de istenmeyen sonuçlar ortaya çıkarır.Bireyler tahmin edilebileceği gibi işlevsel etkiler elde etmek isterken işlevsel olmayan etkilerden kaçınır.Yeni bir teknolojinin benimsenmesi sürecinde etkinliğin arttırılması,işlevselliğin çoğaltılması beklenirken sosyal değerlerde ve kurumlarda değişiklikler ve bozulmalar istenmez. // Genelleme 11-1:Yeniliğin sonuçları istenenlerin istenmeyenlerden ayrılmasına imkan vermez. // 7.Bölümde Amerika’daki Amiş toplumunu ele almıştık.Amişler yeniliklerin beraberinde bir kültürü de getirdiğini ,istenen sonuçların istenmeyenlerden ayrılamadığını bildikleri için yaklaşık 200 yıl yeniliklere direndiler.Traktör gibi teknolojik araçları kullanmadan tarımla meşgul oldular.Çok sayıda çocuk onlara işgücü sağladı.Ancak bulundukları topraklarda arazi fiyatlarının artması, büyüyen topluluk için yeterli tarım arazisi sağlanamaması acımasız bir sonuca götürdü.Genç Amişler şehirlerde marangozluk vb işleri yapmaya başladı ve toplulukla aralarındaki bağlar zayıflamaya başladı. Değişimin sonuçları kültürel yapı içinde zincirleme bir etki yaratır.Doğrudan sonuçlar yeniliğin benimsenmesinden hemen sonra bireylerde ve sosyal sistemde meydana gelen değişikliklerdir.Doğrudan olmayan sonuçlar ise yeniliğin doğrudan sonuçlarından dolayı birey ve sosyal yapıda meydana gelen değişikliklerdir.Bunlar sonuçların ortaya çıkardığı sonuçlardır. Bununla ilgili bir örnek Madagaskar’da antropolojik bir çalışmadan gelmektedir. Başlangıçta yerel bir kabile kuru tarım teknikleri ile pirinç yetiştiriyor ve her hasat döneminden sonra yer değiştiriyordu.Sonrasında sulu tarıma geçtiler.Göç etmelerine gerek kalmadı.Toprak sahipliği,gelir farklılığı ortaya çıktı.Toplumsal yapı yeniden oluştu.Burada bir yeniliğin doğrudan ve doğrudan olmayan etkileri birlikte görülebilmektedir. Beklenen sonuçlar birey veya sosyal sistem tarafından yenilikle birlikte ortaya çıkması istenen değişikliklerdir.Finlandiya Lapp toplumunda kar motosikletini benimsenirken beklenen daha hızlı ulaşımdı.Ancak bu sağlanırken yenilik beklenmeyen sonuçlarını da beraberinde taşımış ve geyik yetiştirme ve toplum kültüründe yıkıcı etkileri de beraberinde getirmiştir.Avusturya Oberjini kabilesinde çelik balta toplumsal yapılanmayı bozmuştur.Çelik balta yenilik olarak kabile hayatına katılırken böyle bir değişiklik beklenmiyordu. Teknolojik yenilik ne kadar büyük olursa yarattığı etki de daha büyük olmakta adeta zincirleme bir reaksiyon yaratmaktadır.Bu etki ne yeniliği benimseyenler tarafından algılanmakta ne de o yeniliği tanıtan değişim ajanları tarafından dikkate alınmaktadır. Beklenmeyen sonuçlar toplumda bu konuda bir duyarlılığın olmadığını ,iç ve dış güçlerin nasıl etkiler yarattığının bilinmediğini göstermektedir.Bu belirsizlik kişiler arası iletişim ile daha fazla bilgi arayışına neden olmaktadır.Kişilerin yenilik hakkındaki bilgi eksikliği onları şüpheye düşürmektedir.Yeterli bilgi aktarıldığı zaman daha kolay yeniliği benimsemektedir.Fakat belirsizlik hiçbir zaman tamamen ortadan kaldırılamamaktadır. Çoğunlukla yeniliklerin benimsenmesi aşamasında bilgiler arkadaş veya yakın çevreden öğrenilmektedir.Ancak beklenmeyen etkiler konusunda bilgi alınabilecek kimse yoktur.Değişim ajanları yenilik tamamen yayılıp sonuçları ortaya çıkmaya başladıktan sonra bu değişimin farkına varmaktadır.Afrika da yerli kabileye çelik baltaları veren değişim ajanları bu yeniliğin kabile hayatında bu kadar büyük bir değişikliğe etki yapabileceğini düşünmemişlerdi. // Genelleme 11-2:Doğrudan,istenen ve beklenen sonuçların beraber ortaya çıkması gibi doğrudan olmayan,istenmeyen ve beklenmeyen sonuçlarda birlikte gelişir. // Yir Yoront yerlileri arasında çelik balta kullanımının yaygınlaşması ve bunun sonuçları örnek çalışması yeniliğin sonuçları açısından değişim ajanlarının yaptığı genel bir yanlışı göstermektedir.Yeniliğin şekli,işlevi ve anlamı nedir? 1-Şekil,doğrudan gözlemlenebilen ve fiziksel olarak algılanabilen yenilik boyutudur. Hem misyonerler hem de Yir Yoront yerlileri yeni aletin şeklini tanıyorlardı zira taş baltaya olan benzerlikleri ortadaydı. 2-İşlev,yeniliğin birey ve sosyal sistemde kişilerin hayatına sağladığı katkıdır.Kabile çelik baltayı hemen kesme aleti olarak algıladı zira taş balta ile aynı işlevi yerine getiriyordu. 3-Anlam ise sosyal sistemin yeniliği öznel olarak algılama biçimidir. Peki misyonerler ne gibi bir yanlış yapmıştır.Onlar çelik baltanın şekil ve işlev boyutunu anlamışlardır.Nitekim yerliler de hemen kullanmaya başlamışlardır.Ancak onlar baltanın o toplum için anlamını anlayamamış ve öngörememişlerdir.Çelik balta daha az çalışma,orospuluk,toplumsal ilişkilerin yıkılması gibi istenmeyen sonuçlar ortaya çıkarmıştır. // Genelleme 11-3:Değişim ajanları yeniliğin anlam boyutundan çok şekil ve işlev boyutuyla müşterilerine sunarlar. // Şüphesiz ki misyonerler çok sayıda çelik baltayı Yir Yoront yerlilerine çok hızlı tanıttı.Peki yeniliklerin yayılmasında hangi yayılım süreci en yüksek verimi ortaya çıkarır ve sosyal sistem içinde dengesizliklere neden olmaz. Sistem içerisinde üç türlü denge söz konusudur. 1-Sabit denge:Sosyal sistemin yapısında ve işlemesinde hiçbir değişiklik olmaması durumudur.Buna örnek tamamen yalıtılmış bir ortamda geleneksel yapılarıyla yaşayan ve 0 değişim olan ,çelik baltanın tanıtılmasından önceki Yır Yoront yerlilerinin yaşamıdır. 2-Dinamik denge:Sosyal sistem içinde yeniliğin katılım şekli o topluluğun değişimi kaldırabilmesine orantılı olması durumudur. 3-Dengesizlik:Yeniliğin, toplumun kendisini bu değişikliğe ayak uydurabilecek düzeyden çok hızlı gerçekleşme durumudur.Örneği trafikte göbektir.Yaklaştıkça hız yavaşlar ve sonuçta durur.Dengesizlik yeniliğin toplumda acı verici ve uygun olmayan şekilde gerçekleşmesini sağlar. Değişim ajanlarının rolü müşteri sistemlerine yeniliği dinamik dengeler içinde girmesini sağlamaktır.Yenilikler sisteme uyum sağlanabilecek düzeyde bilinçli olarak düşük bir oranla tanıtılmalıdır. __ Yeniliklerin Sonuçlarında Eşitlik __ Yir Yoront misyonerlerinin yaptığı belirgin hata yeniliklerin tanıtılacakları insan seçimleridir. Daha yaşlı erkeklerin adına kültürel vurgudan habersizce, değişim ajanları fark gözetmeden kadın, çocuklar ve genç erkeklerle ilişkilerine son verir. Değişim ajanlarının yeniliğin sonuçlarını değiştirmelerinin bir yolu çok yakın çalıştıkları kişilerdir. Eğer bir değişim ajanı sosyoekonomik seçkinlerdense daha zayıf ve daha az eğitilmiş bireylerle iletişim halinde olursa tanıtılmış olan yeniliklerin faydaları daha eşit olur. Genellikle, değişim ajanları bir sistemde daha iyi eğitimli ve yüksek statülü insanlarla iletişim içindedir ve bu sebeple tanıttıkları yeniliklerle sosyoekonomik boşlukları genişletme eğilimindedir. Yeniliklerin sonuçlarının direk/dolaylı, istenen/istenmeyen ve beklenen/beklenmeyen özelliklerine ek olarak, birey bir sosyal sistemin üyeleri arasındaki eşitliği artırıp artırmamaya dair sonuçlarını sınıflandırabilir. Yeniliklerin yayılımı genellikle izleyici arasında daha geniş sosyoekonomik boşluklara sebep olur. Çünkü: 1)Yenilikçiler ve erken benimseyicilerin, yeni fikirlere ve yenilikler için daha etkin araştırmalara karşı olumlu tutumları vardır. Onlar aynı zamanda daha çok kaynaklara sahiptir ve bu sebeple, sonradan benimseyenlerin karşılayamayacağı yüksek ücretli yenilikleri benimseyebilirler. 2)Profesyonel değişim ajanları müşteri bağlantılarını yenilikçiler üzerinde yoğunlaştırırlar ve bu erken benimseme kategorilerinin arasında fikir liderlerinin o zaman öğrendikleri yeni fikirleri takipçilerine aktarmalarını umarlar. Fakat birçok kişiler arası ağ bağlantıları, benzer benimsenen kategori ve sosyoekonomik statülerde olan bireyleri birleştirir. Böylece yenilikler bir sistemin kişiler arası iletişim ağlarında genellikle aşağıdansa etrafa damlar. 3)Sistemlerinde yenilikleri diğerlerine göre daha önce benimseyerek yenilikçiler ve erken benimseyiciler beklenmeyen yararlar sağlar böylece erken benimseme kategorilerinin arasındaki sosyoekonomik boşluğu genişletmek sonradan benimseme kategorilerine karşı durur. Bu yüzden, erken benimseyiciler zenginleşir ve sonradan benimseyicilerin ekonomik kazancı kıyasla daha azdır. Yeniliklerin yayılımı genellikle bir sosyal sistemde eşitliğin derecesini düşürür. Fakat eğer özel stratejiler sığ boşlukları takip ederse, boşluk genişletmeye karşı bu eğilimin gerçekleşmesine gerek kalmaz.  __ İletişim Etkileri Boşluğu __  Birçok geçmiş yayılma çalışmaları, iletişim etkilerinin ilk boyutunu belirlemeye şu soruyu sorarak başlar: “Bir yeniliği yaymada iletişim etkinliklerinin etkileri nelerdir?” Bu etkiler birçok birey tarafından bir yeniliği göz önüne alarak bilgideki, tutumlardaki ve açık davranışlardaki ortalama değişim olarak ölçülür.(Şekil11-2a) İletişim etkilerinin ikinci boyutu üzerine olan araştırmalar çok farklıdır.(Şekil11-2b)Burada şu sorulur: “Bir yeniliği yaymanın iletişim etkinliği belli bireylerde diğerlerine göre daha büyük ya da daha farklı etkilere mi sahiptir?” Araştırmacılar sadece ortalamada ne kadar etkinin oluştuğunu değil iletişim etkilerinin eşitliğini belirlemeye çalışırlar. Yayılma araştırmacıları bu ikinci boyutla ilgilenmeye başladığı zamanlarda Tichenor ve iş arkadaşları (1970) boşlukları çalışmak için yararlı bir araştırma paradigması önerir. Bu paradigma verinin, yayılma girişiminden önce ve sonra olmak üzere iki yada daha fazla noktada toplanması gerektiğini ileri sürer. Etkilerin ölçümü sadece izleyicideki(ilk boyut) davranış değişikliğinin ortalama miktarı değil aynı zamanda sosyoekonomik statüdeki ya da bilginin bilgisindeki boşlukların artması ya da azalmasıdır. Özünde, Tichenor ve iş arkadaşları (1970) şunu ileri sürer: İzleyicinin kimden en çok kimden en az etkilendiğini bakmalıyız. İletişimin temel bir içerimi boşluk paradigmasını etkiler. Bu paradigma Tichenor ve iş arkadaşları(1970) tarafından geliştirildi ve bir çok başka çalışmada yürütüldü. Bu paradigma belli segmentlerin yeniliğin yayılmasından diğerlerine göre daha çok etkilenip etkilenmediğini belirlemek için izleyicilere bakar. Bu analitik yaklaşım, bütün izleyiciler üzerinde sadece orta etkiler ya da birleşmiş etkilerdense diferansiyel etkileri arar. Araştırmacılar bir yayılım programının bir sistemin üyeleri arasındaki boşlukları genişlettiği ya da daralttığı dereceyi araştırmaya başladı. İzleyicilerin iki ya da daha fazla segmente (ups and down olabilir) sınıflandırılması temel sosyoekonomik durum üzerine(örneğin bir sanayideki büyükler küçüklere karşı), benimseme kategorisi üzerine( örneğin erken benimseyiciler sonradan benimseyicilere karşı ) ya da bireylerin edindiği bilgi seviyesi üzerine( zengin bilgi az bilgiye karşı) olabilir. Ups ve downların nasıl sınıflandığını hemen hemen hiç önemsemeden, yeniliklerin sonuçlarındaki eşitlilik ve eşitsizlik hakkında belli düzenler bulunur. __ Yeniliklerin Yayılmasının Boşluk Genişleten Sonuçları __ Genelleme 11-4 belirtir ki; yeniliklerin yayılımının sonuçları genellikler bir sistemdeki erken ve geç benimseme kategorileri arasındaki sosyoekonomik boşlukları genişletir. İkinci bir ilgili sonuç, Genelleme 11-9 şudur; Yeniliklerinin yayılımının sonuçları genellikle sosyoekonomik durumda önceden yüksek ya da olan izleyici segmentinin arasındaki sosyoekonomik boşluğu genişletir. Haven ve Flinn(1974) Kolombiyalı çiftçilerin yeni kahve türleri üzerine çalıştılar. Kolombiya’da kahve yetiştirmek geliri iyi olan bir iştir ve kahveleri çok lezzetlidir. 56 Kolombiyalı çiftçiden 17si yeni kahve türlerini benimsediler ve yüksek kar elde ettiler. Bunda, yeni kahve türlerini benimsemek dışında başka etkenlerde etkili olabilirdi; daha büyük çiftlik, yüksek eğitim ve diğer karakteristik özellikler gibi. Ancak, Haven ve Flinn bu başarıda diğer etmenlerin olmadığını belirliyorlar. Böylece benimseyenler ve benimsemeyenler arasında büyük bir sosyoekonomik boşluk oluşuyor. Yeniliğin yayılmasının sonucu sosyoekonomik boşluğu genişletiyor. Benimseyenlerin bu karı görüp yeniliği kullanmamalarının sebebi gelirleri düşük olduğu için bankalardan gerekli krediyi alamamalarıdır. Kredi gereklidir çünkü bir yeni ağacın ürün vermek için 3 yıla ihtiyacı vardır ve çiftçi 3 yıl beklemelidir. Bu krediyi alamayan düşük gelirliler yeniliğe geçemez. Burada, yeniliğin sonuçlarının sosyoekonomik açıdan iyi ve kötü olanlar arasındaki boşluğu artırdığı da görülüyor. __ Sosyal Yapı ve Sonuçların Eşitliği __ Bir yeniliğin nasıl tanıtıldığı, bir şekilde, eşit olmayan sonuçlara ne derece sebep olduğunu belirler. Bu noktanın kanıtı, Pakistan ve Bangladeş’teki köylülerin sulama kuyularını benimsemelerinin etkilerinin bir araştırmasından gelir( Gotsch, 1972). Her ülkede, bir sulama kuyusu yaklaşık olarak aynı fiyata mal olur ve bir çiftlik arazisinin 50 den 80 dönüme kadar kısmı için su sağlar. Yeşil Devrim buğday ve pirinç türlerinin tanıtımı iki ulusta da sulama ihtiyacı doğurmuştur. Fakat özdeş bir yeniliğin sonuçlarının eşitliği Pakistan’da Bangladeş’tekilerden çok farklıdır; yeni teknolojiye eşlik eden farklı sosyal örgüt sebebiyle. Pakistan’da sulama kuyularının %70’i, 25 ya da daha fazla dönümü olan çiftçiler tarafından alınmıştır. 13 dönüm çiftlikten daha azı olan köylülerin sadece yüzde 4’ü benimsemiştir. Sulama suyu, gübre ve diğer tarım kimyasallarının kullanımıyla birleştiğinde, bir çiftçi tipik olarak kendi net çiftlik gelirini yaklaşık %45 artırabilir. Böylece, Pakistan’daki sulama kuyuları zengini zengin ve fakiri göreli fakir yapar. Fakat Bangladeş’te ortalama çiftlik boyutu sadece 1 veya 2 dönümdür ve bu bir sulama kuyusunun özel sahipliğine hak kazanmak için yeterli değildir. Bu sebeple, köylü kooperatifleri tipik olarak bir pompa ve kuyu alır ve kooperatife bağlı olan herkese sulama suyu sağlar. Yağmur miktarı az olduğunda, gelirler iki katına çıkar çünkü çiftçiler pirincin kış hasadını sezon boyunca artırabilir. Bangladeş’te kuyuların benimsenme oranı Pakistan’dakinden daha yavaştır çünkü yenilik kararı doğada bireysel seçimli olmaktansa toplayıcıdır. Fakat yeniliklerin sonuçları Pakistan’da olduğundan çok daha fazla eşit dağıtılır ve Pakistan’da toplumsal sınıf düzeninin bir ilk yüksek derecesi, sulama kuyularının etkisini zengin çiftçilere odaklar. Yeniliğin kendisindense, kuyu pompası sulaması yeniliğinin tanıtıldığı sosyal yapısı sosyoekonomik etkilerinin dağılımını belirler. Bu araştırma, Genelleme 11-6’yı ileri sürer; Bir sistemin sosyal yapısı, bir yeniliğinin sonuçlarının eşitlik ve eşitsizliğini kısmen belirler. Bir sistemin yapısı zaten çok eşitsiz olduğunda ki bu bir yenilik tanıtıldığında olasıdır ( özellikle göreli yüksek maliyetli bir yenilikse), sonuçları daha geniş sosyoekonomik boşluklar formunda daha büyük eşitsizliklere bile sebep olacaktır. Kolombiyalı kahve çalışmasındaki gibi Bangladeş ve Pakistan’daki sulama sonuçları araştırması şunu örnekler; Bir yeniliğin benimsenmesi ve onun etkileri, analizlerin bireysel derecesine değişkenlerle olduğu kadar sosyal sistemin özellikleriyle ilgilidir. Sulama kuyularının tanıtıldığı da çiftçi kooperatifleri zaten Bangladeş’te var olduğu ve Kolombiya’daki küçük kahve yetiştiricilerinin yeni kahve türlerini benimsemek için krediyi alamaması gerçeği kimin benimseyip kimin benimseyemeyeceğini belirler. Belirleyici faktörler temelde sistem düzeyindedir; etkileri bireylerin hareketleriyle oluşmasına rağmen ve hem bireyler hem de sistem için sonuçlar olmasına rağmen. Sosyal yapısal faktörler, yeniliklerin benimsenmesinin kolaylaştırıcısı ya da statik bariyerleri ve onların sonuçları olmak zorunda değildir. Bangladeş’teki bir kırsal gelişim acentesi, sulama kuyularının tanıtımından önce tam olarak hizmet ettikleri amaç için köy kooperatiflerini kurmuştur; küçük çiftçileri birbirine bağlayarak mümkün kılmak, göreli yüksek maliyetli yenilikleri, traktör ve sulama kıyıları gibi, benimsemek. __ Boşlukları Daraltma Stratejileri __ Önceki çalışmaların ileri sürdüğü gibi, yenilikler kaçınılmaz şekilde bir sistemdir ki sosyoekonomik boşlukları genişletir fakat bu gibi boşluk genişletici eşitsizlikler genellikle bir değişim ajanı onu engellemek için özel çaba harcamadıkça oluşur. Değişim ajanları tarafından boşluk daraltma için hangi stratejiler kullanılabilir? Biz olası stratejileri sıraladık ve sosyoekonomik boşlukların neden genellikle yeniliklerin sonucu olarak genişlediğinin temel sebepleri altında düzenledik. __ I-“Up”lar “Down”lara göre Yeniliklerin farkındalığını yaratmakta olan bilgiye daha çok ulaşıma sahiptir. __ 1-Gereksiz ya da yüksek sosyoekonomik alt dinleyiciye daha az karlı ya da ilgili olan mesajlar sağlamalıdır. Bu strateji, düşük sosyoekonomik alt izleyiciye yakalama imkanı verir. Bu “tavan etkisi” stratejisi, özel televizyon programlaması yoluyla Hintli köylüler arasında sosyoekonomik boşluğu daraltmak için kullanılır(Shingi ve Mody, 1976) 2-İletişim mesajları, resmi eğitim, inançlar, iletişim alışkanlıkları gibi belli özellikleri açısından düşük sosyoekonomik alt dinleyiciler için özellikle uyarlanmalıdır.İletişim mesajları bu izleyici segmenti için nadiren özellikle tasarlanır ve bu sebeple çoğu mesaj boşlukları kapatmada etkisizdir.Bu mesajların teknik içeriği “up”larla aynı olabilmesine rağmen düşük sosyoekonomik izleyiciye ulaşmada etkili olmak için, mesajların tasarımı, uygulaması ve sunumu farklı olabilmek zorundadır.Örneğin, daha çok tarama, fotoğraflar ve diğer görsel araçlar genellikle gereklidir çünkü “down”lar resmi eğitimle çok düşük seviyede sahiptir. Şekillendirici araştırma, çok miktarda üretilmeden önce prototip mesajları denemek gibi “down”lar için etkili mesajlar üretmeye yardım edebilir.Örneğin; içerik analizleri şunu gösterir; birçok sağlıkla ilgili web sitesi world wide web’teki anlamak için en az lise eğitimi gerektirtir.(Berland ve diğ., 2001).Fakat, New Mexico’da düşük gelirli kırsal İspanyol insanları için gelişmiş beslenmeyle ilgili etkili bir web sitesi üretilmiştir, şekillendirici araştırmayı kullanarak.(Butler ve diğ.,2001) // Şekillendirici araştırma, etkililiğini arttırmak için bir etkinlik, işlem ya da sistem devam ederken sürdürülen araştırmadır. Aksine, özetleyici araştırma, normal akışını sürdürdükten sonra bir etkinlik, işlem ve ya sistem hakkında bir karara varmak için sürdürülen çalışmadır. // 3-Ulaşımın yeniliklerin farkındalık bilgisini edinmeye bir bariyer olmaması için, “down”lara ulaşan iletişim kanallarının kullanılması gerekir. Birleşik Devletlerde örneğin; düşük gelirliler daha çok televizyon izlerler ama”up” lara göre yazılı medyaya daha az bağımlıdırlar. Gelişen toplumlarda, birçok “down”lar okuma yazma bilmez. Bu sebeple yazılı medya kullanışsızdır. Bu ülkelerde, “down”lar televizyon izlemektense radyo dinlemeye maruz bırakılması daha olasıdır. 4-“down”lar yenilikleri öğrenip tartışabilecekleri küçük gruplar halinde düzenlenmelidir. Etkinlik, tartışma ve dinleme için grup içeriği, kendine yarar ve toplayıcı yarar, çevrelerini kontrol ettikleri inancı, kazanmak için “down”lara bir temel sağlar. 5-Değişim ajanı bağlantısı, yenilikçiler ve erken benimseyicilerden geç çoğunluğa ve benimsemeyenlere geçirilmelidir. Geç benimseme kategorileri, profesyonel değişim ajanlarında daha az güvenirlik yerleştirme eğilimindedir ve kişilerarası takım ağlarında daha çok güven yerleştirdikçe, onlardan çok az bilgi ararlar fakat, değişim ajanları geç çoğunlukla ve benimsemeyenlerle direk bağlantı kurduğunda ve yeniliklerde onların ihtiyaçlarına uygunsa, cevap sıklıkla cesaretlendirici olur(Röling ve diğ., 1976) Bir köyde çalışan bir değişim ajanının durumunu düşünür. Kalan 100 çiftçi ortalama 1’er dönüme sahipken, 1 çiftçi 100 dönüme sahiptir. Eğer değişim ajanı 100 küçük çiftçiyle iletişim kurarsa, onları yeni ekin çeşitliliklerini ve diğer tarımsal yenilikleri benimsemeye 5 yıl içinde 1 dönüm için ortalama 10 ölçekle kazançlarında bir artış için ikna edebilirler. Fakat değişim ajanı, çok daha az çabayla yeni fikirlere açık ve yenilikçi olan daha büyük çiftlikli çiftçilerle iletişime geçebilir. Seçkin bir bireyin çiftliğinde bir dönüm için 10 ölçeklik artış, değişim ajanının 100 küçük çiftçiyle harcadığı büyük çabaların sonuçlarına eşittir. Bu örnek, değişim ajanlarının neden erken benimseyenlere ve yüksek sosyal statüsü olan bireylere yoğunlaştığını gösterir. __ II-“up”lar, “down”lara göre takımlardan yenilik değerlendirme bilgisine daha çok ulaşıma sahiptir. __ Damlama teorisi şunu ileri sürer; “down”lar, “up”ların bir yenilikle kişisel deneyimini hızlıca öğrenir ve onu takip eder.Birçok sistemde, “up” lar temel olarak “up”larla ve “down” lar “down”larla konuşur.(Roling ve diğ., 1976)Bu sorunun nasıl üstesinden gelinebilir? 1-Bir sistemdeki avantajsız bireyler arasında fikir liderleri tanımlanmalıdır ve değişim ajanlarının bağlantıları bir yenilik hakkında takım ağlarını aktif hale getirmek için onlar üzerinde yoğunlaşmalıdır. 2-Değişim ajanları araçları, yenilikler hakkında benzer eşleriyle bağlantı kurabilecek “down”lar arasından seçilmelidir. 3-Gruplar, onlara liderlik ve yeniliğe karar vermede sosyal pekiştireç sağlamak için “down”lardan oluşturulmalıdır. Bu gibi küçük gruplar, “down”lara daha büyük ekonomik, politik ve sosyal güç verir. __ III-“up”lar, yenilikleri benimsemede “down”lardan daha büyük özensiz (slack) kaynaklara sahiptir __ “up”lar, “down”lara göre genellikle yenilikleri çok daha kolay benimser, özellikle bu yeni fikirler pahalı ve teknolojik açıdan karmaşıksa ve ölçek ekonomisi sağlıyorsa. Bu boşluk genişletici eğilimleri hangi stratejileri alt edebilir? 1)“down”lar için uygun yenilikler önerilmelidir. Bu yenilikleri yaratmak için, ArGe etkinlikleri bir sistemin düşük gelirli üyelerinin problemlerine yönlendirilmelidir.  2)Sosyal bir örgüt, “down”ların belli yüksek maliyetli yenilikleri benimsemeye gereksinimi olan kaynakları yönetmesine izin vermek için yaratılmalıdır.Sosyal değişim için bu örgütleme stratejisinin bir örneği, Bangladeş’teki küçük çiftçiler tarafından kullanılan sulama kuyularının pompasının benimsendiği köy kooperatifleridir. 3) ‘down’ ların programların yayılımlarının uygulama ve planına katabileceğ, hangi yeniliklerin yayılacağının kurulmasının program özelliklerini içeren bir araç sağlanmalıdır. 4) Özel yayılma ajansları, sadece “down”larla çalışmak için kullanılmalıdır; böylece değişim ajanlarının düşük gelirli dinleyicinin belli ihtiyaçlarını karşılayabilmesini mümkün kılar. __ Geniş Boşluklar Kaçınılmaz Değildir __ Shingi ve Mody’nin(1976) alan çalışmaları Genelleme 11-7’yi ileri sürer; Bir yayılma ajansı tarafından özel çaba harcandığında, bir sistemdeki sosyoekonomik boşlukları daraltmak ya da en azından genişletmemek mümkündür. Shingi ve Mody (1976) Hindistan’da bir araştırma yapmışlar ve sosyoekonomik boşlukların yok edilmesi mümkün değildir inancını kırmayı amaçlamışlardır. Televizyon programları üzerine bir inceleme yapmışlardır ve şunu görmüşlerdir; Çiftçilik hakkında yayın yapan televizyon programları büyük çiftçiler üzerinde etki yapmaz çünkü onların zaten bildiği bilgileri verir. Ancak küçük çiftçiler için bu bilgiler yenidir ve bu bilgiler sayesinde kendilerini geliştirirler. Böyle bir durumda ise aradaki boşluk azalmaktadır. İletişim etkileri boşluğu kaçınılmaz değildir der Shingi ve Mody. Eğer uygun iletişim stratejileri kullanılırsa gelişme aşamasında, bu boşluktan kaçınmak mümkündür.
 * SONUÇLARI ÇALIŞMAK **
 * SONUÇLARIN SINIFLANDIRILMASI **
 * 1-İstenen karşı istenmeyen sonuçlar **
 * // Beklenmedik karlar //**
 * // İstenen ve istenmeyen sonuçların ayrıştırılması //**
 * 2-Doğrudana karşı doğrudan olmayan sonuçlar. **
 * 3-Beklenene karşı beklenmeyen sonuçlar. **
 * Yeniliğin şekli,işlevi ve anlamı **
 * Dinamik dengeyi sağlamak **